Pokazywanie postów oznaczonych etykietą życie katolickie. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą życie katolickie. Pokaż wszystkie posty

20 wrz 2022

Ostatnie namaszczenie a posoborowy Sakrament Chorych. Czy to jeszcze to samo?

 



Mało jest chyba wśród nas osób, w których myśl o własnej śmierci nie wywoływałaby pewnego niepokoju, strachu, a nawet trwogi. Reakcja ta, naturalna dla cielesno-duchowej natury człowieka, bywa jednak różna w zależności od przywiązania człowieka do grzechu: „Jeśli już częściowe rozwiązywanie się życia cielesnego, które się zowie chorobą, tak boleśnie oddziaływa na duszę, więc tym bardziej rzecz widoczna, że ostateczne ono i zupełne rozłączenie nie może jej się przedstawiać inaczej, jak w postaci strasznego konania, trwogi wewnętrznej i udręczenia, które, jak każda boleść, jest zarazem też i pokusą. A trwoga ta i udręczenie i konanie tym bardziej będą ciężkimi, im bardziej w człowieku umierającym przyrodzone mu ciało grzechu w ciągu życia rozwinęło się i urosło przez własne, aktualne grzechy”(1). Dla praktykującego swą wiarę katolika powinno być jednak wiadomym, iż śmierć ma być dla niego „nie tylko ostateczną za grzech pokutą i karaniem, ale także najdzielniejszym sposobem do oczyszczenia ciała grzechu”(1). Aby cel ten osiągnąć, konieczne jest, aby wierzący w owym ostatnim zmaganiu na tej ziemi „sam czynny wziął udział i sam w tej walce był walczącym. Samo już cierpliwe tej ostatniej pokuty i próby przyjęcie, samo już zgodzenie się woli z tym wyrokiem sprawiedliwości boskiej, który przez Chrystusa Pana przemienia się w wyrok łaski i miłosierdzia, jest takim wolnym i dobrowolnym ze strony człowieka współdziałaniem, tym bardziej jeszcze, gdy cierpliwe poddanie się, jak tego mamy przykłady w świętych, podniesie się do wysokości dobrowolnej całopalnej ofiary, która, na wzór umierającego Zbawiciela, życie swoje ochotnie oddaje na zadośćuczynienie i przebłaganie za grzech”(1).

Aby człowiek mógł przejść zwycięsko przez to ciężkie i ostatnie w życiu zmaganie z grzechem i szatanem, Pan Jezus ustanowił niezawodny ku temu środek pomocy, którym to jest sakrament Ostatniego Namaszczenia.
Katolicki katechizm  poucza nas, iż sakrament Ostatniego Namaszczenia przynosi duszy i ciału człowieka następujące skutki:
1. pomnaża łaskę uświęcającą,
2. odpuszcza grzechy powszednie i te grzechy śmiertelne, z których chory  nie mógł się wyspowiadać,
3. daje łaskę cierpliwości w chorobie i moc do odpierania pokus szatańskich w godzinie śmierci,
4. nieraz daje ulgę w chorobie, a czasem przywraca zdrowie, jeżeli jest to z korzyścią dla duszy chorego (2).

Ktoś uczęszczający na współczesną, posoborową liturgię mógłby jednak wyrazić w tym miejscu pewne zdziwienie i wątpliwość, sprowadzające się do pytania, z jakiego powodu ograniczamy i wiążemy udzielanie – jak to współcześnie prawie wyłącznie zwykło się nazywać – Sakramentu Chorych do przypadku osób będących na skraju życia i śmierci. Wszak co najmniej raz w roku, najczęściej w tzw. dzień chorego, kapłani i biskupi Kościoła posoborowego wzywają swych wiernych, odczuwających jakieś dolegliwości cielesne, ale nie wyłącznie ciężko chorych, aby gremialnie przybywali do kościołów, gdzie podczas Mszy Św. ma im być udzielony Sakrament Chorych. 

Otóż odpowiedź na tę wątpliwość sprowadza się do stwierdzenia, iż posoborowa rewolucja w Kościele nie ominęła również sakramentu Ostatniego Namaszczenia, w przypadku którego dokonano nie tylko drastycznej zmiany jego wymowy teologicznej, ale również dopuszczono do praktyk, które w wielu przypadkach mogą prowadzić do jego nieważności. W myśl teologii posoborowej przesunięto bowiem akcent owego sakramentu z głównego celu, dla którego został ustanowiony przez Pana Jezusa, tj. pomocy do dobrego przygotowania się na śmierć, na jego cel uboczny, którym jest pokrzepienie i uzdrowienie ciała. Werbalnym tego wyrazem jest zastąpienie tradycyjnej nazwy tego sakramentu (Ostatnie Namaszczenie), nazwą Sakramentu Chorych, spotykaną wprawdzie obok innych wcześniej w Kościele, jednak w tym wypadku z premedytacją promowaną z uwagi na zmianę w teologii.

Stąd właśnie dokonano niebywałej zmiany w określeniu podmiotu sakramentu Ostatniego Namaszczenia, tj. osoby, która jest zdolna go przyjąć. Otóż w tradycyjnym nauczaniu Kościoła, wyrażonym również w nauczaniu Soborów i Papieży,  „Sakramentu tego nie należy udzielać nikomu jak tylko choremu, którego życie jest w niebezpieczeństwie” (Sobór Florencki, „Dekret dla Ormian”). Teologowie dodawali przy tym, iż „Aby przyjąć ten sakrament trzeba być w niebezpieczeństwie śmierci, w niebezpieczeństwie prawdopodobnym i bliskim, albo z przyczyny samej choroby, albo z przyczyny wielkiego upadku na siłach” (2). Jak widać wyraźnie, sakrament Ostatniego Namaszczenia nie jest przeznaczony dla osób, których choroba nie zagraża bezpośrednio życiu czy też dla wszystkich osób powyżej określonego wieku.

Kogo zaś reformatorzy uczynili podmiotem nowego obrzędu Sakramentu Chorych? Ks. K. Stehlin FSSPX opisał to następująco: „Nowe Ordo unctionis infirmorum zawiera dwa obrzędy namaszczenia chorych: zwykły ryt oraz rytuał dla tych, którzy są w <bliskim niebezpieczeństwie śmierci>. Pierwszy rytuał przewiduje wyraźnie przypadek chorego, który sam może przyjść do kościoła. Nowy KPK w łacińskim oryginale stwierdzi, że można udzielić namaszczenia temu, który na skutek choroby lub starości zaczyna bywać w niebezpieczeństwie (in periculo incipit versari). W tym sensie wprowadzono na całym świecie tzw. <nabożeństwa dla chorych> ze zbiorowym udzieleniem <namaszczenia chorych> każdemu, który staje przed kapłanem. Taka <interpretacja> nowego obrządku jest prawdziwą zmianą podmiotu sakramentu, która może mieć głębokie konsekwencje dla jego ważności. Jeśli próbuje się udzielić sakramentu niewłaściwej osobie (np. sakrament kapłaństwa niewieście lub sakrament małżeństwa kapłanowi, który nie otrzymał dyspensy), nie tylko jest on w tym przypadku nieważny, ale popełnia się ciężki grzech świętokradztwa”(3).

Równie poważną w skutkach zmianą w posoborowym szafowaniu sakramentu Namaszczenia Olejami jest dopuszczenie innej niż oliwa z oliwek (którą wprost wymieniał św. Jakub w swym nawiązaniu do sakramentu Namaszczenia, Jk 5,14-15) materii koniecznej do jego udzielenia. Kościół posoborowy zezwala bowiem w pewnych okolicznościach na używanie w tym celu innych olejów roślinnych. To z kolei sprawia, iż „zaprowadzenie wolności w używania oleju m.in. z orzechów, bawełny, kukurydzy, ze słonecznika etc. wprowadza poważną wątpliwość o ważności sakramentu (skoro nikt nie ma prawa zmienić materii i formy sakramentów)”(3).

Wypada w tym miejscu zwrócić jednak uwagę również na inny aspekt tego zagadnienia. Czy nie na smutną ironię zakrawa bowiem fakt, iż ten sam Kościół posoborowy, który nie bacząc na dyspozycję przyjmującego, tak ochoczo zachęca do przyjmowania tzw. „Sakramentu Chorych” przez wszystkich chętnych, nie jest w stanie na tyle uświadomić swych wiernych, aby w sytuacji zagrożenia życia własnego czy swych bliskich nie zaniedbywali oni obowiązku wezwania kapłana z  Sakramentem Namaszczenia w momencie, gdy jest on najbardziej potrzebny i owocny. Ile bowiem jest takich sytuacji, iż rodzina zwleka z wezwaniem kapłana do ciężko chorego do momentu, gdy straci on przytomność i nie wiadomo już, czy kiedykolwiek ją odzyska. Postępowanie takie jest jednak wysoce nieroztropne, gdyż może ono nie tylko pozbawić chorego wielu potrzebnych mu w tym momencie łask, ale nawet, w najgorszym razie, pozbawić go ostatniej szansy na zbawienie swej duszy. Aby bowiem jak najbardziej owocnie przyjąć sakrament Ostatniego Namaszczenia, należy mieć ku temu odpowiednią dyspozycję. W pierwszym rzędzie należy zadbać o to, aby ciężko chory w momencie przyjmowania Ostatniego Namaszczenia był w stanie łaski uświęcającej oraz – o ile to możliwe – mógł wówczas wzbudzić w sobie pragnienie jego przyjęcia oraz akty wiary i pobożności.

Czy jednak nie jest tak, iż jeśli Ostatnie Namaszczenie jest udzielane osobie nieprzytomnej, która miała na duszy nieodpuszczone grzechy ciężkie i siłą rzeczy nie mogła już się z nich wyspowiadać, owe grzechy zostają jej odpuszczone mocą tego sakramentu? Nauka katolicka uczy nas, iż choć sakrament ów „nie był ustanowiony wprost na pierwszym miejscu (primario loco) dla odpuszczenia grzechów śmiertelnych”, to jednak „gładzi grzechy śmiertelne przynajmniej pośrednio i ubocznie”(2). Aby jednak sakrament Ostatniego Namaszczenia miał takowy skutek dla obciążonego grzechem śmiertelnym, który nie mógł się wyspowiadać (np. z powodu utraty przytomności), koniecznym jest, aby osoba taka posiadała w sobie, przed utratą świadomości, przynajmniej niedoskonały żal za grzechy (z powodu obawy kary bożej). Ale co stanie się z duszą osoby, która np. będąc nieuleczalnie chora do samego końca życia była przekonywana przez swych bliskich, że „wszystko będzie dobrze” i mając na sumieniu grzechy śmiertelne nie pomyślała nawet o pokucie, a kapłan został wezwany gdy była już nieprzytomna? Aż strach pomyśleć…

Jak wiele jest takich przypadków? Ilu z nich można by uniknąć, gdyby wierni byli odpowiednio katechizowani i uświadamiani przez kapłanów w tej mierze? Czy jednak kapłani posoborowi to robią? Czy wykorzystują tak wiele przecież okazji (jak np. pogrzeby) do tego, aby uświadamiać wiernych o obowiązkach chorych i ich opiekunów wobec zbliżającej się śmierci i o wadze podejmowanych wówczas decyzji? A może jest tak, iż kształceni w posoborowych seminariach często postrzegają udzielany przez siebie Sakrament Chorych bardziej jako pewnego rodzaju błogosławieństwo, aniżeli obrzęd sakramentalny, którego przyjęcie może przesądzić o zbawieniu lub potępieniu wiernych.

-----------------------------
(1) Encyklopedia kościelna x. M. Nowodworskiego, tom XV
(2) Apologetyczny katechizm katolicki, Katechizm kard. Gasparriego
(3) kard. Gousset, „Teologia moralna”
(4) ks. K. Stehiln, „Co się stało z sakramentem Ostatniego Namaszczenia?”, w „Zawsze Wierni” nr 6/2001

22 kwi 2022

Co daje katolikowi praktykowanie postu?

 


Gdy zastanawiamy się nad tym, jakie pożytki duchowe daje katolikowi praktykowanie postu, jedną z pierwszych myśli będzie zapewne to, iż zbliża on nas do ideału naśladowania Chrystusa, który to przecież przed rozpoczęciem swojej publicznej działalności surowo pościł przez czterdzieści dni i nocy. I już sam fakt, iż nasz Pan Jezus Chrystus, będąc prawdziwym człowiekiem ale i prawdziwym Bogiem, w taki właśnie sposób dał ludziom przykład życia oddanego Bogu, powinien być dla nas wystarczającą pobudką do gorliwego zachowywania dyscypliny postnej. Nie oznacza to rzecz jasna, iż nie da się wskazać wielu innych ważnych korzyści duchowych, które niesie ze sobą post.

Po pierwsze, post, jako sprawiające pewną uciążliwość dobrowolne pozbawienie się części ze spożywanych codziennie pokarmów (względnie napojów), wydatnie przyczynia się do wzmocnienia woli i pomaga naszemu duchowi panować nad ciałem. Dzięki ćwiczeniu się w pokonywaniu samego siebie w zakresie godziwego przecież dążenia do zaspokajania głodu i pragnienia, nabywamy jednocześnie sił do walki z innymi, sprzeciwiającymi się woli Bożej pożądliwościami zmysłowymi, których w życiu człowieka na ziemi nigdy nie brakuje. Poszczący katolik, który niczym żołnierz na poligonie utrzymuje w karności i zaprawia w trudzie swoje ciało, będzie miał dużo większą szansę zwyciężać w potyczkach duchowych, na które nieuchronnie narażają go zmysły oraz szatan, aniżeli osoba poddana próbie bez wcześniejszego się do niej przygotowania. Co więcej, Pan Jezus powiedział, iż pewne rodzaje złych duchów da się wypędzić tylko modlitwą i postem (Mt 17,20).

Dzięki pomocy w pewnym okiełznaniu popędów zmysłowych, praktykowanie postu ułatwia również człowiekowi skupienie się na rzeczach prawdziwie istotnych, życiu duchowym oraz czyni go otwartym na działanie łaski Bożej. Trudno bowiem choćby myśleć o ochotnym noszeniu własnego krzyża codzienności, do którego wzywa wszystkich Pan Jezus, jeśli nasz umysł jest tak pochłonięty i targany na prawo i lewo doznaniami zmysłowymi, iż wszelka myśl o tym co trudne i nieprzyjemne – choćby byłoby to dla nas pożyteczne – wydaje się przeszkodą nie do pokonania, od której ze wstrętem się odwracamy.

Niezwykle ważnym aspektem chrześcijańskiego postu jest również jego wymiar pokutny. Kościół katolicki uczy, iż za każdy grzech przyjdzie człowiekowi ponieść słuszną karę, która może mieć miejsce jeszcze tutaj na ziemi albo – dla osób umierających w stanie łaski – w czyśćcu. W swym niezgłębionym miłosierdziu Pan Bóg daje jednak codziennie każdemu z nas, póki żyjemy na tym świecie, szansę na dobrowolne zadośćuczynienie za swoje grzechy. Jedną z form takiego właśnie, czynionego z miłości do Boga samoukarania grzesznika jest właśnie post, który ofiarowany w tej intencji z pewnością gładzi wiele kar, i to dużo dotkliwszych aniżeli sam post, należnych nam za popełnione grzechy (1 Krl 21, 17-29). Pamiętając przy tym, iż jednym z grzechów głównych jest nieumiarkowanie w jedzeniu i piciu, warto zbadać przy tym swoje sumienie i zastanowić się, czy jeśli nie ustrzegłem się w życiu również tego grzechu, to czy nie jest godziwym, abym zadośćuczynił za niego właśnie uderzając w obszar, który był mi narzędziem do grzeszenia. Post jest zaś ku temu znakomitym środkiem.

Owoce postu chrześcijańskiego mają przy tym wymiar dużo szerszy aniżeli przebłaganie za własne grzechy. Opierając się choćby na nauczaniu św. Pawła (Kol 1, 24) śmiało możemy bowiem powiedzieć, iż doświadczając swoje ciało postem, katolik staje się uczestnikiem zasług zadośćuczynienia Chrystusowego. W ten sposób dokłada swoją „cegiełkę” do nadobfitego skarbca zasług Chrystusa Pana oraz przyczynia się do wzrostu Mistycznego Ciała Chrystusa, którym jest Kościół katolicki.

Czym właściwie jest post?



Przeżywając okres Wielkiego Postu z reguły mało kiedy zastanawiamy się nad tym, czym w istocie jest post i dlaczego powinien on być stałym elementem chrześcijańskiego życia. Co gorsza, obowiązujący obecnie Kodeks Prawa Kanonicznego wydany przez Jana Pawła II zniósł w Kościele bez mała wszystkie dni postu, co nieuchronnie wpłynęło na zanik wśród duchowieństwa i wiernych poczucia wagi i konieczności zachowania tej praktyki.

Tymczasem post jest niezwykle ważną praktyką w dążeniu ku doskonałości chrześcijańskiej, gdyż stanowi jeden z istotnych przejawów cnoty wstrzemięźliwości, która jako jedna z czterech cnót kardynalnych (obyczajowych) powinna być praktykowana i rozwijana przez całe nasze życie. Bez nabywania „stałej zdolności i skłonności woli do czynienia dobrego a unikania zła”, a tym właśnie wedle Katechizmu katolickiego jest cnota, nie sposób przecież wyobrazić sobie jakiegokolwiek postępu duchowego.

Cnota wstrzemięźliwości jest uzdolnieniem duszy, dzięki któremu z jednej strony poskramiamy niedozwolone skłonności zmysłowe, z drugiej zaś zachowujemy właściwą miarę w używaniu tego co w tej materii jest dozwolone. W odniesieniu do skłonności zmysłowych, które odnoszą się do pożywiania ciała, cnotę wstrzemięźliwości wypełniamy poprzez odnoszącą się do spożywania pokarmów powściągliwość (abstinentia) oraz mającą na względzie używanie napojów trzeźwość (sobrietas).

Istnieją dwa stopnie praktykowania powściągliwości i trzeźwości. Na pierwszym z nich człowiek zachowuje właściwą miarę w spożywaniu pokarmów i napojów, używając ich jedynie jako środka do osiągnięcia celu wyższego, tj. zachowania życia i zdobywania sił do pełnienia obowiązków stanu. Na drugim, wyższym poziomie pełnienia cnót powściągliwości i trzeźwości, człowiek z uwagi na cel nadprzyrodzony dobrowolnie powstrzymuje się od godziwego użycia pokarmów czy napojów. Innymi słowy, idzie on krok dalej, gdyż nie tylko ogranicza się do tego co podstawowe w zakresie zaspokojenia głodu i pragnienia, ale pozbawia się części pokarmów i napojów, których utrata nie zagrażając zdrowiu i życiu organizmu, stanowić będzie jednak odczuwalną niedogodność. Taka właśnie forma praktykowania tych cnót jest nazywana postem (jejunium) we właściwym sensie tego słowa.

Jak nietrudno zauważyć, kompletnym zaprzeczeniem cnót właściwych dla chrześcijańskiego postu jest „kult pełnego brzucha”, czyli tak powszechne dziś przywiązywanie nadmiernej wagi do dobrego jedzenia oraz przeświadczenie, iż podstawowym celem spożywania pokarmów i napojów jest przyjemność. Mimo dobrych chęci tych współczesnych katolików, którzy zwłaszcza w Wielkim Poście często podejmują pewne umartwienia z potraw czy napojów, które najbardziej lubią, stwierdzić również należy, iż umartwienia te, choć jak najbardziej chwalebne, to jednak nie należą do istoty postu, który jest przecież odmówieniem sobie nie tyle tego co lubię, ale pewnej ilości z pokarmu (względnie napoju), która normalnie stanowi podstawę mojego wyżywienia.

Pan nasz Jezus Chrystus powiedział, iż Jego uczniowie po Jego śmierci będą pościć, a nawet stwierdził, iż niektóre rodzaje złych duchów da się odpędzić tylko modlitwą i postem. Pamiętając o tych słowach praktykujmy więc tradycyjną dyscyplinę postną, która – co warto wiedzieć i wziąć pod uwagę w podejmowaniu decyzji o jej przestrzeganiu – do czasów rewolucji Vaticanum II obowiązywała pod sankcją grzechu ciężkiego każdego zdrowego i dorosłego katolika. Jej zasady są klarowne:

1. Przykazanie wstrzymania się od mięsa i zarazem postu (jeden posiłek do syta i dwa skromne rano i wieczorem) obowiązuje w Środę Popielcową, w piątki i soboty Wielkiego Postu, w Suche Dni Wielkiego Postu.
2. Przepis samego tylko postu obowiązuje w pozostałe dni Wielkiego Postu, z wyjątkiem niedziel.

22 wrz 2021

Suche dni. Zapomniana tradycja czy katolicki obowiązek?

 


Dziś oraz w najbliższe piątek i sobotę Kościół katolicki w swej tradycyjnej liturgii obchodzi  tzw. Suche Dni wrześniowe. Z racji tego, iż rewolucja liturgiczna Pawła VI doprowadziła do wyrzucenia z kalendarza liturgicznego również tych obchodów, pozbawiając ogół katolików wiedzy o nich oraz dóbr płynących z ich celebrowania, warto przypominać czym są Suche Dni i dlaczego powinniśmy je praktykować.

Na Quator tempora, czyli Suche Dni, zwane również w Polsce Dniami Kwartalnymi, składa się w sumie dwanaście dni w ciągu roku, podzielonych po trzy na każdą z pór roku. Suche Dni, będące dla katolików czasem postu i modlitwy, obchodzone są każdorazowo w środę, piątek i sobotę. Suche Dni wiosenne mają miejsce po I niedzieli Wielkiego Postu, letnie –  po uroczystości Zesłania Ducha Św., jesienne – po III niedzieli września (przed zmianą kalendarza liturgicznego przez Jana XXIII miały miejsce po święcie Podwyższenia Krzyża Św.), zaś zimowe po III niedzieli Adwentu.

Z nastaniem nowej pory roku Kościół święty każdorazowo obchodząc Suche Dni, nie tylko oddaje cześć należną Bogu, ale również poucza swych wiernych o ciągłej potrzebie odnoszenia wszystkich swych spraw do Stwórcy i pobudza do życia w świadomości pełnej zależności od Boga. Celebracji Suchych Dni towarzyszy bowiem kilka głównych celów i intencji. Po pierwsze, Kościół pragnie w nich przebłagiwać dobrego Boga za grzechy popełnione przez Jego dzieci w ostatnim czasie. Po wtóre, chce podziękować Bogu za otrzymane w tym czasie łaski i dobrodziejstwa, zarówno duchowe, jak i doczesne (np. w Suchych Dniach jesiennych dziękując za zbiory). W tych dniach Kościół w szczególny sposób prosi również Boga o pomyślność w kolejnej części roku oraz zanosi  błagania o nowe, liczne i święte powołania kapłańskie.

Kierowany tymi intencjami Kościół wskazuje swoim wiernym na czas Suchych Dni dwa zasadnicze środki, poprzez które mogą oni osobiście włączyć się w obchody Dni Kwartalnych: modlitwę oraz post. Zgodnie z tradycyjną praktyką katolicy są w tych dniach zobowiązani do zachowania postu ścisłego, a więc wstrzemięźliwości od pokarmów mięsnych oraz ograniczenia ilości spożywanych pokarmów do jednego pełnego posiłku i dwóch skromnych rano i wieczorem.

Warto przy tym pamiętać, iż Suche Dni należą do jednych z najstarszych w Kościele rzymskim cyklicznych obchodów liturgicznych. Ich historia sięga tak daleko ku początkom Kościoła, iż nie sposób podać czasu ich ustanowienia, zaś piszący o nich w V w. papież św. Leon Wielki stwierdza nawet, iż post Suchych Dni pochodni z podania apostolskiego. Wywodząca się z Rzymu tradycja Suchych Dni w ciągu wieków została zaprowadzona w poszczególnych krajach chrześcijańskiego Zachodu (np. Anglia VI/VII w., Niemcy IX w.), aby w końcu zostać usankcjonowana w całym Kościele łacińskim. Początkowo nie było ustalonej jednolitej daty obchodzenia Suchych Dni.  Dopiero w XI w. papieże określili obowiązujące z grubsza po dziś dzień terminy Dni Kwartalnych. Wypada w tym miejscu również zaznaczyć, iż bardzo dużą rolę w kształtowaniu się liturgii Suchych Dni odegrała decyzja papieża św. Gelazego (zm. 496 r.) o wyznaczeniu sobót Suchych Dni (obok soboty przed niedzielą białą i Wielkiej Soboty) jako terminów udzielania święceń kapłańskich. Stąd w niektórych krajach przyjęła się ludowa nazwa Suchych Dni jako „postu święceniowego”.

Kolorem szat liturgicznych Suchych Dni jest fiolet. Charakterystyczną cechą Mszy Świętych odprawianych w ich czasie jest również to, iż środy Suchych Dni posiadają nie jedną (jak to zazwyczaj ma miejsce), lecz dwie, natomiast soboty Suchych Dni aż pięć lub sześć lekcji. Ta ostatnia praktyka jest pozostałością po całonocnych czuwaniach, które w związku z udzielaniem święceń kapłańskich praktykowano dawniej w soboty Suchych Dni.

Zgodnie z obecnie obowiązującym prawem kanonicznym zachowywanie postu Suchych Dni nie jest obowiązkowe, podobnie zresztą jak prawie wszystkich innych tradycyjnych dni postnych. Czy jednak znając cel obchodzenia przez Kościół tego czasu oraz wiedząc o tym, iż praktykę tę zachowywały od starożytności wszystkie pokolenia katolików, możemy wymówić się spod tego chwalebnego obowiązku? Wszak nie grzeszymy mniej od naszych poprzedników i mamy za co przepraszać Boga. Podobnie jak oni powinniśmy również dziękować Bogu za wszystkie otrzymane od Niego dobrodziejstwa, a biorąc pod uwagę obecny ogromny kryzys w Kościele, tym usilniej mamy obowiązek błagać Boga o nowe i święte powołania do służby Bożej.  

22 cze 2021

Obowiązki chrześcijańskie a rozwodnicy?

 


Jednym z największych problemów społecznych dotykających współczesną Polskę jest bez wątpienia ogromna fala rozwodów. Według danych GUS, w 2020 r. 145 tysiącom zawartych małżeństw towarzyszyło ponad 51 tysięcy rozwodów (35,3%). Obserwując te zatrważające dane, często słusznie wskazuje się na katastrofalne skutki rozwodów dla psychiki i rozwoju dzieci pochodzących z rozbitych rodzin. W tym miejscu chciałbym jednak zwrócić uwagę na inny fatalny skutek rozwodów.

Rozmawiając z rozwodnikami zauważyć bowiem można, iż podjęcie decyzji o zerwaniu na gruncie cywilnym ich małżeństwa staje się często również tragicznym „przekroczeniem Rubikonu” w ich życiu duchowym. Nagle okazuje się wówczas, iż nawet ci z nich, który do tej pory starali się w jakimś stopniu wypełniać swoje obowiązki religijne, bardzo szybko uważają się za zupełnie od nich zwolnionych, twierdząc przy tym, że przecież ich to już nie dotyczy.

Skutki takiego myślenia są łatwe do przewidzenia. Najpierw ktoś wmówi sobie, iż nie musi już, a przynajmniej nie w takim stopniu jak dotychczas, wypełniać podstawowych obowiązków katolika (np. powstrzymywanie się od mięsa w piątki, coniedzielny udział we Mszy Św.). W ślad za tym nieuchronnie pójdzie w parze ograniczenie życia modlitewnego na co dzień. To skutkować będzie z kolei tym, iż osoba taka coraz rzadziej podnosząc myśli ku Niebu, coraz częściej spoglądać będzie na ziemię, szukając kogoś kto zapełni pustkę w jej życiu. I w ten oto sposób w wielu przypadkach, mimo początkowych deklaracji o tym, że po rozwodzie nie zwiąże się już z nikim innym, raczej po krótszym niż dłuższym czasie widzimy taką osobę u boku nowego „partnera/partnerki” lub tzw. drugiego męża czy żony.

Zastanawiające jest przy tym, co może leżeć u źródła takich postaw i tak szybkiej degradacji duchowej? Nie pomylę się chyba jeśli napiszę, iż częstokroć stoi za tym wypieranie z myśli faktu, że małżeństwo i wierność małżeńska to nie tylko i nie tyle sprawa między małżonkami, czy między małżonkami a wspólnotą Kościoła, ale przede wszystkim jest to sakramentalne zobowiązanie, które składamy przed Najwyższym Bogiem. Nasz Pan Jezus Chrystus nauczał przecież wyraźnie:
„(…) opuści człowiek ojca swego i matkę i złączy się ze swoją żoną, i będą oboje jednym ciałem. A tak już nie są dwoje, lecz jedno ciało. Co więc Bóg złączył, tego człowiek niech nie rozdziela! (…) Kto oddala żonę swoją, a bierze inną, popełnia cudzołóstwo względem niej. I jeśli żona opuści swego męża, a wyjdzie za innego, popełnia cudzołóstwo” (Mk 10, 7-12).

W żadnym stopniu nie jest więc tak, jak sądzą niektórzy, iż wzięcie rozwodu jest wprawdzie postępowaniem „nie po kościelnemu”, jednak jest to zwłaszcza sprawa między małżonkami, którzy mają prawo do takiej decyzji. Przeciwnie, w świetle nauki Pana Jezusa żaden małżonek nie ma prawa zerwać swojego, z natury nierozerwalnego małżeństwa, podobnie zresztą jak żaden człowiek nie ma prawa (choć ma możliwość) grzeszyć. Podobnie nie jest również tak, aby powzięcie decyzji o rozwodzie uprawniało człowieka do wyłamywania się z kolejnych obowiązków chrześcijańskich, jak gdyby odnosiły się one ludzkich relacji, obyczajów czy uczestnictwa w grupie z której mam prawo się wypisać, gdy przestaję czuć się w niej komfortowo. Skoro bowiem w ludzkich relacjach nikt nie ośmieliłby się twierdzić, iż brak posłuszeństwa woli rodziców w jednym, uprawnia dziecko do lekceważenia ich woli w innych punktach, o ileż bardziej niedorzecznym jest utrzymywanie, że będąc nieposłusznym woli Bożej w jednym aspekcie, obojętnym jest to, czy zachowam wierność swemu Stwórcy i Panu w pozostałych.

Czy jednak – mógłby zapytać ktoś, kto jest już „po rozwodzie” – starania o życie chrześcijańskie nie są dla mnie i tak bezcelowe? Wszak w wyniku różnych okoliczności życiowych znajduję się w trudnej sytuacji, nie żyję już z mężem/żoną i trudno przypuszczać, aby kiedykolwiek to się zmieniło. Cóż mam w tej sytuacji uczynić? 

Mimo skomplikowanej materii tego zagadnienia odpowiedź na tę wątpliwość wydaje się bardzo prosta: pamiętać o tym, że ciągle mam męża/żonę oraz starać się żyć w czystości i łasce Bożej. Żaden sąd ludzki nie jest w stanie bowiem rozerwać chrześcijańskiego węzła małżeńskiego, a z drugiej strony nie ma na świecie takiego błędu, którego skutkiem byłoby popadnięcie w taki grzech, którego Bóg nie odpuści temu, kto go z serca żałuje i pragnie z niego powstać.
Czy życie w takim stanie będzie życiem łatwym? Z pewnością nie. Czymże jednak są, przecież kiedyś przemijające i nierzadko będące skutkiem naszych błędów, samotność i cierpienie wobec wiecznych konsekwencji dla tych, którzy uporczywie wyłamują się spod prawa Bożego:

„Czyż nie wiecie, że niesprawiedliwi nie posiądą królestwa Bożego? Nie łudźcie się! Ani rozpustnicy, ani bałwochwalcy, ani cudzołożnicy, ani rozwięźli, ani mężczyźni współżyjący z sobą, ani złodzieje, ani chciwi, ani pijacy, ani oszczercy, ani zdziercy nie odziedziczą królestwa Bożego” (1Kor 9-10).

28 kwi 2021

"Wszystko będzie dobrze!" Ale czy na pewno?




„Pamiętaj, że wszystko zawsze układa się pomyślnie, a jeśli nie jest pomyślnie… to znaczy, że jeszcze się układa” – tego typu złotych myśli pełen jest wirtualny świat portali społecznościowych oraz nie brak ich w życiu codziennym. Wielu ludzi bardzo lubuje się w podobnych sloganach, często posiłkując się nimi w rozmowach oraz chętnie wysłuchując ich w momencie, gdy sami są w kłopocie. Pocieszanie w myśl zasady „Będzie dobrze!” obejmuje również praktycznie wszystkie sfery ludzkiej egzystencji.

- Mój syn zszedł na złą drogę…
- Nie martw się, wszystko się jakoś ułoży!
- Choć dzieci bardzo to przeżywają, to rozwodzimy się, bo nie możemy się dogadać…
- Będzie dobrze, dzieci dorosną i zrozumieją, a każde z was sobie jeszcze kogoś znajdzie i będziecie szczęśliwi!
- Jestem ciężko chory…
- Na pewno wyzdrowiejesz i będzie dobrze!

Rzecz jasna w takich sytuacjach ani pocieszającemu w ten sposób, ani pocieszanemu często nie chodzi wcale o to, aby za owym „będzie dobrze” stało coś więcej niż „pobożne” życzenie tego, kto je wypowiada. Mało kto z nas jest bowiem tak naiwny aby sądzić, iż wszystkie życiowe trudności znajdą szczęśliwe zakończenie tylko dlatego, że tego właśnie z całych sił pragniemy. Przeciwnie, rzeczywistość dowodzi, że z niektórych potyczek życiowych wyjdziemy osłabieni i będziemy musieli w ich wyniku przez długi czas, a niekiedy przez całe życie, dźwigać nieznośne brzemiona. Wszyscy bez wyjątku możemy też być pewni, iż prędzej czy później nie unikniemy ostatniej w naszym życiu potyczki, której doczesny finał jest dla każdego człowieka dokładnie taki sam.

Można więc słusznie zapytać, dlaczego tak wielu ludzi ma upodobanie w swoistym zaklinaniu rzeczywistości, stosując zasadę „Będzie dobrze!” jako bolączkę na życiowe trudności? Odpowiedź wydaje się całkiem prosta. Z natury każdy człowiek odczuwa wstręt przed cierpieniem i bezradnością, a myśl o śmierci jest dla wielu wprost porażająca. Stąd nie jest niczym dziwnym, iż próbujemy unikać cierpienia, staramy się mieć kontrolę nad własnym życiem i zachować je jak najdłużej. Niektórzy nie poprzestają jednak na tym, próbując wręcz wypierać ze świadomości myśl, że w ostatecznym rozrachunku to nie człowiek jest panem swojego życia i śmierci. Stąd bezmyślne powtarzanie hasła „Będzie dobrze!” nawet w sytuacjach, które wymagają stanięcia w prawdzie przed sobą samym. Stąd, w sytuacjach kryzysowych, ciągłe poszukiwanie pocieszenia nie ze strony osób, które obiektywnie ocenią nasze położenie i postępowanie, lecz zgodnym chórem wyrażą aprobatę wobec naszych działań i zgodnie z oczekiwaniami powtórzą, że „na pewno wszystko ułoży się pomyślnie”. Czy jednak postawę taką da się pogodzić z duchem katolickim?

Wiara święta po pierwsze uczy nas, że człowiek żyjąc na ziemi nie jest panem swego losu w pełnym znaczeniu tego słowa, po drugie zaś poucza, że wszystko co nas spotyka nie jest dziełem ślepego przypadku. Chrześcijanin wie przy tym doskonale, że „do Pana należy ziemia i to, co ją napełnia, świat i jego mieszkańcy” (Ps 24). To bowiem w ręku Boga, który stworzył cały świat i w każdej chwili utrzymuje go w istnieniu, jest życie każdego z nas i nic nie dzieje się w nim bez wiedzy, woli i przyzwolenia Bożego. Nie oznacza to jednak, że świadomość tego faktu i uznawanie Boga jako Pana życia i śmierci uchroni nas przed różnymi doczesnymi trudnościami, nieszczęściami i cierpieniem. Posiadanie łaski wiary nie stanowi bowiem gwarancji tego, że w życiu codziennym nawet dobrego katolika, w sprawach odnoszących się choćby do zdrowia czy majętności wszystko będzie układało się pomyślnie i zawsze „wszystko będzie dobrze”.
 
Ktoś mógłby wobec tego stwierdzić, że taki stan rzeczy jest najlepszym świadectwem, iż Bóg albo nie jest sprawiedliwy, gdyż nie troszczy o tych, którzy są Mu wierni, albo też wcale nie interesuje się losem człowieka. Aby wykazać, że taki wniosek zupełnie mija się z prawdą, wystarczy wskazać przykład życia naszego Pana Jezusa Chrystusa. On to, będąc prawdziwym i odwiecznym Bogiem – Drugą Osobą Trójcy Przenajświętszej, nie tylko przyjął ludzką naturę, nie tylko przyjął życie w ubóstwie i skrytości, ale dla zbawienia ludzi ofiarował swoje własne życie, ponosząc przy tym niewyobrażalne poniżenie, cierpienie i haniebną śmierć na krzyżu. Czy świadczy to o tym, iż Bóg, dopuszczając do tak wielkiego cierpienia wcielonego Syna Bożego, okazał się być niesprawiedliwym bądź obojętnym na Jego los? Żadną miarą! Męka i śmierć naszego Pana Jezusa Chrystusa, poza wszystkim innym, dowodzi, że cierpienie nie musi być dla człowieka przekleństwem, lecz może stanowić drogę prowadzącą do życia wiecznego. W przypadku Chrystusa – drogę do odkupienia rodzaju ludzkiego. W przypadku każdego z nas – oprócz osobistego zbawienia, cierpienie podejmowane w duchu chrystusowym może również przysłużyć się do zbawienia innych, zgodnie z tym, co pisał św. Paweł: „A ja raduję się teraz w utrapieniach za was i dopełniam to, czego nie dostaje utrapieniom Chrystusowym, w ciele moim za ciało Jego, którym jest Kościół” (Kol 1, 24). W jaki sposób może się to jednak dokonać?

Po pierwsze, wszelkie trudy i cierpienia, a zwłaszcza od nas niezależne, możemy przyjąć z uległością i poddaniem woli Bożej. Skoro wiemy o tym, iż nic nie dzieje się bez przyzwolenia Bożego, a Bóg zawsze pragnie naszego zbawienia, to przyjmując ze spokojem (lecz nie rezygnacją) dotykające nas cierpienia, dajemy dowód naszej wiary i ufności w Bogu. To z kolei może być dla nas źródłem wielu łask Bożych w życiu i po śmierci.
Po drugie, wszystkie trudy i cierpienia możemy ofiarować Bogu w określonej intencji, zarówno własnej, jak również innej osoby, Kościoła itd. Bóg wprawdzie nie potrzebuje ich dla samego siebie i swego zadowolenia, lecz w swej Opatrzności rozporządził tak, iż darowanie ludziom pewnych łask uzależnił od modlitw i ofiar, które podejmują oni w tych intencjach. Jest to więc znakomita okazja do własnego uświęcenia i przysłużenia się do dobra, zwłaszcza dobra duchowego innych ludzi.
Wiara katolicka poucza nas dalej, iż Bóg, będąc nieskończenie sprawiedliwym, za każde dobro wynagradza, a za każde zło karze. Karą za nieodpuszczony za życia choćby jeden grzech śmiertelny jest wieczne potępienie w piekle. Jednak nawet ci, którzy przez całe życie unikają ciężkiego obrażania Boga, nie są wolni od grzechów powszednich, za które również będą musieli odpokutować, ponosząc karę doczesną na ziemi lub cierpiąc dużo dotkliwsze męki czyśćcowe. Stąd przyjęte w duchu pokuty cierpienia na ziemi sprawiają, iż umierając w stanie łaski szybciej staniemy się uczestnikami radości świętych w niebie.
Bóg dopuszczając na nas cierpienia i trudności niejednokrotnie chce nas również przez nie czegoś nauczyć czy też coś nam uzmysłowić. I tak np. dla osoby wierzącej mogą one być szkołą pokory i ustrzec ją w porę przed najniebezpieczniejszym dla niej grzechem, tj. pychą. Życie zna również niezliczoną ilość przypadków, w których dopiero ciężkie doświadczenia życiowe zwróciły ludzi światowych lub wątpiących w stronę Boga. Dla nich to bolesne cierpienie stało się być może największym błogosławieństwem w życiu, na które – po ludzku rzecz biorąc – być może wcale nie zasłużyli.

Niekiedy bywa jednak i tak, że spadające na nas cierpienie może być źródłem nie tylko dobra duchowego, ale i doczesnego. Bóg jest wszechwiedzący i istnieje ponad czasem. W związku z tym jego wiedza o konsekwencjach zdarzeń mających miejsce w naszym życiu obejmuje wszelkie możliwe okoliczności i wszelkie możliwe warianty tego, co może nas spotkać. Bóg niekiedy dopuszcza więc niepowodzenia, trudności czy cierpienia właśnie po to, abyśmy uniknęli większego zła bądź osiągnęli większe dobro. Przykładów tego typu, zaczerpniętych z codziennego życia, można wymieniać bez liku: ktoś niespodziewanie stracił pracę i dostał potem nową, dużo lepszą; przed ważnym wyjazdem komuś zepsuł się samochód i podczas naprawy okazało się, że usterka mogła spowodować poważny wypadek itp.

Czy wymienione w poprzednich zdaniach korzyści mogące wyniknąć z cierpienia nie stanowią wobec tego jego apoteozy i czy chrześcijanin nie powinien w ogóle go unikać, gdyż mógłby w ten sposób stracić okazję do zdobycia zasług i łask? Rzecz jasna Kościół nigdy nie wymagał od swych wiernych podobnej postawy. Przeciwnie, w wielu miejscach wzywa do modlitwy o pomyślność i oddalenie nieszczęść doczesnych: „Prosimy Cię Panie Boże, dozwól nas sługom Twoim cieszyć się trwałym zdrowiem duszy i ciała, a za przyczyną Najświętszej Maryi zawsze Dziewicy racz nas uwolnić od doczesnych utrapień i obdarzyć wieczną radością” (oracja z litanii loretańskiej). Idzie tym samym śladami swego Założyciela, który tuż przed czekającą Go męką modlił się słowami: „Ojcze mój, jeśli może to być, niech odejdzie ode mnie ten kielich; wszakże nie jako ja chcę, ale jako Ty” (Mt  26, 39). Wszystko to jasno pokazuje, że Bóg nie tylko nie zakazuje modlić się o pomyślność doczesną, ale wręcz modlitwy takiej od nas oczekuje i wielokrotnie daje ludziom dobra doczesne właśnie w odpowiedzi na te modlitwy, których inaczej by nie otrzymali. Należy przy tym jednak pamiętać, że zawsze jest to modlitwa warunkowa. Modlimy się o dobra doczesne o tyle, o ile ich spełnienie jest zgodne z wolą Bożą oraz o ile nie stoi na przeszkodzie dobru naszej duszy, które jest dobrem nieporównanie wyższego rzędu.

Już na podstawie tych kilku zdań o katolickim podejściu do trudności życiowych i cierpienia widać wyraźnie, jak dalekie od niego jest postępowanie w myśl zasady „Będzie dobrze!”. Katolik jest bowiem człowiekiem na wskroś realnie podchodzącym do życia. Nie powtarza bezmyślnie „Będzie dobrze!” wiedząc, że w niektórych sytuacjach życiowych wcale nie musi być, a w innych na pewno nie będzie dobrze ani pomyślnie. Choć jak każdy człowiek odczuwa lęk przed cierpieniem, to nie uważa go za największe zło i nie próbuje za wszelką cenę wymazać z pamięci myśli o nim. Przeciwnie, zdając sobie sprawę iż cierpienie, jako jeden ze skutków grzechu pierworodnego, jest nieuchronnie wpisane w życie człowieka na ziemi, stara się je wykorzystać do sprawy swojego zbawienia, idąc tym samym za wezwaniem Pana Jezusa: „Jeśli kto chce iść za mną niech zaprze samego siebie, a weźmie krzyż swój na każdy dzień, i niech idzie za mną” (Łk 9, 23).

Katolik jest przy tym jednocześnie człowiekiem wielkiej nadziei. Nie jest to jednak nadzieja oparta na dobrach doczesnych i własnym „ego”, która w obliczu nieuchronności przemijania w pewnym momencie rozsypuje się jak domek z kart i odsłania stojące za nią od początku beznadzieję i pustkę. Chrześcijańska nadzieja opiera się za to na niewzruszonym fundamencie, którym jest Bóg. On to, w Osobie wcielonego Syna Bożego wystarczająco mocno dowiódł, iż pragnie zbawienia wszystkich ludzi i każdemu z nas udzielił niezbędnych środków do osiągnięcia tego celu: otworzył bramy Nieba, wskazał drogę do niego prowadzącą, udzielił niezbędnych środków aby po niej bezpiecznie kroczyć, a w razie zbłądzenia powrócić na bezpieczną ścieżkę. Nam pozostawił do zrobienia tylko jedno: chcieć z tego wszystkiego skorzystać. Jeśli i my będziemy tego pragnąć, jednak nie tylko na płaszczyźnie deklaracji, lecz przede wszystkim woli i działania, to możemy być pewni, iż pozostając do końca wierni temu postanowieniu, doczekamy kiedyś dnia, w którym „wszystko ułoży się pomyślnie” i to w sposób niewyobrażalnie trwalszy i piękniejszy od radości i nadziei tego świata. „Oko nie widziało, ani ucho nie słyszało, ani w serce człowiecze nie wstąpiło, co zgotował Bóg tym, którzy Go miłują” (1Kor 2, 9).